Đường Trở Về

Có những người đã đi rất xa nhưng vẫn không tìm thấy bình yên,

Có những người muốn biến mất dù cuộc sống của họ nhìn từ bên ngoài thật trọn vẹn.

Đây là câu chuyện của những con người từng lạc mất chính mình và hành trình tìm đường trở về.

Trần Quang Vinh, 40 tuổi, sống tại Mỹ, từng làm việc cho Google và hiện điều hành Murror - nền tảng hỗ trợ sức khỏe tinh thần.

Nhưng nếu hỏi cuộc đời mình bắt đầu thay đổi từ khi nào, anh không nhắc đến những đỉnh cao trong sự nghiệp.

Anh nhắc đến một buổi chiều năm 1995…

VẾT SẸO TUỔI THƠ

Khi ấy, Vinh học lớp 3.

Tan học, cậu bé 9 tuổi đeo cặp đi bộ về nhà như mọi ngày. Con đường không dài, chỉ đủ để cậu nghĩ xem hôm nay mẹ nấu món gì, tối có được xem tivi hay bố sẽ hỏi chuyện học hành như thế nào.

Nhưng khi bước tới trước cửa, cậu đứng khựng lại. Từ bên trong căn nhà ném ra những âm thanh căng thẳng, giận dữ. Không còn là vài câu trách móc quen thuộc giữa cha mẹ nữa, sự ngột ngạt bị đẩy tới giới hạn cuối cùng. Cậu đứng mãi trước cửa nhà, đắn đo chẳng biết nên bước vào hay bỏ đi.

“Lúc đó mình không rõ phải gọi tên cảm giác ấy là gì. Mình rất thương cha mẹ, chỉ muốn làm điều gì đó để gia đình ổn hơn. Nhưng càng nghĩ càng thấy bất lực”.

Tối đó, Vinh nằm quay mặt vào tường. Cậu cố nhắm mắt thật chặt, tưởng tượng rằng chỉ cần ngủ một giấc thật sâu thì sáng mai mọi thứ sẽ trở lại bình thường. Ở phòng bên, tiếng mẹ khóc len vào từng góc tối căn nhà.

Sau ngày hôm ấy, có điều gì đó trong Vinh bắt đầu thay đổi. Cậu dần không còn muốn nói chuyện với ai nữa.

Cảm giác đó kéo dài qua lớp 3, lớp 4, qua cả trăm bữa cơm lặng lẽ và bao lần Vinh nhìn thấy mẹ buồn nhưng đành ngồi im.

Ngày nào cậu cũng tự nhủ mình phải ngoan hơn một chút, học giỏi hơn một chút, cố gắng hơn một chút.

“Mình mang trong lòng một niềm tin ngây thơ rằng, nếu mình đủ tốt thì người lớn sẽ bớt đau khổ”.

Phép màu từ chối gõ vào cánh cửa hi vọng của Vinh. Gia đình không ấm áp trở lại chỉ vì một đứa trẻ cố ngoan hơn.

Đến lớp 5, điều Vinh cố giấu kín bấy lâu bất ngờ bị kéo ra ánh sáng.

Hôm đó, trong tập vở mang đến trường có lẫn lá thư mẹ viết cho cha. Đó không phải một lá thư dài, nhưng trong đó là những điều mà người lớn thường chỉ viết ra khi không còn biết cách nói với nhau thế nào nữa. Tờ giấy vô tình rơi khỏi tập vở. Cô giáo nhặt lên, rồi nhìn cậu.

“Ba mẹ con có chuyện gì hả?”.

Vinh bật khóc nức nở. Khóc vì những cảm xúc cậu cố giấu bấy lâu, nay bị phơi bày trần trụi.

Điều khiến cậu đau không phải vì bạn bè biết chuyện gia đình. Mà vì lần đầu tiên cậu nhận ra mình đã phải mang theo những cảm xúc ấy lâu đến thế.

Đó là lần đầu tiên những cảm xúc bị giữ lại trong Vinh suốt nhiều năm tìm được đường đi ra ngoài.

Giữa lúc ấy, Quỳnh Mai - cô bạn cùng lớp - nhẹ nhàng đặt tay lên tay cậu.

“Vinh đừng buồn nha”.

Ba mươi năm sau, anh vẫn nhớ câu nói ấy. Đó là lần hiếm hoi trong suốt tuổi thơ anh cảm thấy có người nhìn thấy nỗi buồn mà mình đang mang theo.

Bàn tay đầu tiên

Trần Quang Vinh trong hành trình chạy đua với thành tích

Có một điều Trần Quang Vinh chỉ nhận ra rất nhiều năm sau. Cậu bé đứng ngoài cánh cửa năm 1995 chưa bao giờ thực sự biến mất.

Cậu chỉ lớn lên. Đi học, đi làm. Rồi tiếp tục mang theo cảm giác mình phải cố gắng nhiều hơn người khác.

Nếu tuổi thơ khiến Vinh sợ mất đi những người mình yêu thương, thì những năm tháng sau đó lại gieo vào anh một niềm tin khác: Muốn được yêu thương, mình phải đủ tốt.

Và thế là Vinh bắt đầu chạy.

CUỘC CHẠY ĐUA TÌM GIÁ TRỊ CUỘC SỐNG

Kỳ lương đầu

Lần đầu tiên nhận lương - 3 triệu đồng. Vinh tin rằng cuộc sống đang dần trở nên tốt đẹp hơn. Với chàng trai trẻ khi ấy, tiền không chỉ là thu nhập, mà còn là cảm giác mình đã có thể tự quyết định tương lai.

Rời Việt Nam

Sang Mỹ, Vinh có công việc tốt, thu nhập tốt và dần được công nhận. Con đường phía trước dường như rộng mở hơn bao giờ hết. Giữa những thành công ấy, anh vẫn không tìm thấy cảm giác đủ đầy mà mình luôn kiếm tìm.

Google

“Tôi cứ nghĩ mục tiêu tiếp theo sẽ khiến mình hạnh phúc”. Nhưng cột mốc đáng mơ ước ấy chỉ giống như một gáo nước đổ xuống chiếc hố sâu bên trong Vinh. Nó đầy lên trong chốc lát, rồi lại trống rỗng như cũ.

Nỗi đau

Người duy nhất anh không thể thuyết phục lại là chính mình. Dù có thêm thành tích, thêm danh tiếng hay thêm sự ghi nhận, cảm giác chưa đủ tốt vẫn luôn ở đó. “Tự ti, buồn. Tôi chưa bao giờ học cách công nhận bản thân”.

Mình là ai?

Nếu một ngày không còn thành tích để bám víu, điều gì còn lại? “Tôi đã dành gần 40 năm để trở thành một ai đó, nhưng lại không biết mình là ai”.

CHUNG CẢNH NGỘ

Cũng trong khoảng thời gian ấy, ở những nơi khác nhau, nhiều người trẻ khác đang vật lộn với những cuộc chiến tương tự.

1/7

thanh thiếu niên 10-19 tuổi đang mắc ít nhất một rối loạn tâm thần

50%

rối loạn tâm thần khởi phát trước 18 tuổi

Top 3

nguyên nhân tử vong ở nhóm 15 - 29 tuổi: Tự sát

8,4%

thanh thiếu niên Việt Nam được hỗ trợ tâm lý

5,1%

cha mẹ biết con cần hỗ trợ tâm lý

Nguồn: WHO, UNICEF, Bệnh viện Bạch Mai

KHAI PHÓNG

Khi nhìn lại tất cả những gì đã đạt được trong cuộc đời, Vinh chợt nhận ra điều khiến anh sợ hãi nhất. Anh đã có gần như mọi thứ mà cậu bé năm 1995 từng nghĩ sẽ mang lại hạnh phúc nhưng vẫn không tìm thấy ý nghĩa của cuộc đời.

Một ý nghĩ xuất hiện. Ban đầu rất mơ hồ. Sau đó ngày càng rõ hơn.

“Hãy cho Vinh chết đi!”.

Ý nghĩ ấy xuất hiện vào thời điểm tăm tối nhất trong cuộc đời Trần Quang Vinh.

Không phải cái chết của cơ thể. Mà là cái chết của con người đã sống gần bốn mươi năm trong mặc cảm, sợ hãi và khát khao được công nhận.

Sau này, khi nhìn lại, Vinh nhận ra đó cũng là lần đầu tiên anh thật sự dừng lại.

Anh bắt đầu viết.

Viết về tuổi thơ, viết về cánh cửa năm 1995, viết về những điều mà suốt nhiều năm anh luôn cố quên đi. Ban đầu, đó chỉ là một cách để hiểu chính mình. Nhưng rồi những tin nhắn bắt đầu xuất hiện.

Có người nói họ nhìn thấy tuổi thơ của mình trong câu chuyện ấy, có người nói họ đã khóc, có người chỉ để lại một dòng ngắn ngủi:

“Em tưởng chỉ có mình em như vậy”.

Càng đọc, Vinh càng nhận ra những gì mình trải qua không hề cá biệt. Ở đâu đó ngoài kia, có rất nhiều người đang sống cùng những vết thương mà không ai nhìn thấy.

Vinh nhận ra điều đáng sợ nhất đôi khi không phải trầm cảm, mà là sự cô độc.

Rất nhiều người đang đau nhưng không biết tìm ai, không biết nói cùng ai, và cũng không biết bắt đầu từ đâu.

Ứng dụng Murror ra đời từ đó, sử dụng AI để hỗ trợ người mắc bệnh trầm cảm.

Ban đầu, đó chỉ là một không gian nhỏ để mọi người chia sẻ câu chuyện của mình. Sau đó, cộng đồng dần lớn lên.

30.000 người dùng, Murror gọi vốn thành công 1 triệu USD, hành trình giúp những người trầm cảm có nơi an toàn hơn để thành thật với chính mình được tiếp thêm sức mạnh.

CHẠM ĐÁY

BƯỚC QUA CHÍNH MÌNH

Chính trong hành trình lắng nghe người khác, Vinh nhìn thấy một phiên bản khác của bản thân.

Một phiên bản không còn cố gắng chứng minh giá trị bằng thành tích, không còn chạy mãi về phía trước, không còn tìm kiếm sự công nhận từ thế giới bên ngoài. Mà học cách kết nối trở lại, với chính mình, với những người khác, và với cuộc sống.

Suốt gần hai mươi năm đồng hành cùng những người gặp khủng hoảng tâm lý, nhà sư Minh Niệm đối diện với hiện trạng ấy.

Rất nhiều người biết cha mẹ mong muốn điều gì, biết xã hội mong muốn điều gì, biết mình phải trở thành ai để được công nhận. Nhưng lại không biết chính mình đang cần gì.

Theo ông, đó là một dạng mất kết nối đang ngày càng phổ biến. Con người kết nối với thế giới nhiều hơn bao giờ hết, nhưng lại xa cách với chính mình hơn bao giờ hết.

Chúng ta được dạy cách học, được dạy cách thành công, được dạy cách kiếm sống. Nhưng hiếm khi được dạy cách nhận diện cảm xúc, cách gọi tên nỗi đau, hay cách ngồi xuống với những tổn thương của chính mình.

Những cảm xúc không được nhìn thấy sẽ không biến mất. Chúng chỉ lùi xuống sâu hơn, rồi quay trở lại vào một thời điểm khác. Đôi khi là tuổi 20, đôi khi là tuổi 30. Và đôi khi, như Trần Quang Vinh, là gần 40 tuổi.

Từ những trải nghiệm của mình, nhà sư Minh Niệm cho rằng hành trình trở về thường bắt đầu bằng ba sự kết nối.

Kết nối với thiên nhiên. Kết nối với chính mình. Và kết nối với cộng đồng.

Từ đó, bắt đầu nhận ra mình đang buồn, đang sợ, đang tổn thương, hay đơn giản là đang kiệt sức.

Và khi gọi tên được những cảm xúc ấy, hành trình chữa lành mới thực sự bắt đầu.

Theo nhà sư Minh Niệm, một trong những hiểu lầm lớn nhất về chữa lành là nghĩ rằng con người có thể trở nên hoàn toàn nguyên vẹn.

Ông không tin điều đó. Những tổn thương lớn thường để lại dấu vết. Điều quan trọng không phải xóa sạch chúng, mà là học cách sống cùng chúng.

Chữa lành là hành trình khai phóng con người, khai phóng cảm xúc chân thật của bản thân.

Hành trình chữa lành mà Trần Quang Vinh đã, đang trải qua có lẽ là minh chứng chính xác nhất cho nhận định đó.

Không ai chữa lành 100%

KẾT

30 năm trước, một cậu bé đứng lặng trước cánh cửa nhà mình.

30 năm sau, người đàn ông ấy dành phần lớn thời gian để lắng nghe những người đang mang theo những khoảng tối giống mình.

Có lẽ chữa lành không phải là quên đi những điều đã xảy ra, cũng không phải trở thành một con người hoàn toàn mới. Mà là thôi bỏ rơi chính mình. Là học cách quay trở lại, với những tổn thương, với những cảm xúc thật, và với phần con người mà mình từng đánh mất.

Bởi đôi khi, điều cứu một con người không phải là tìm được mọi câu trả lời, mà chỉ đơn giản là biết rằng vẫn còn một con đường để trở về.